‘सरलाई सरलै अक्षर लेख्नु तामाको नारायण पैसामा’

८ बर्षदेखि गाउँदै ‘पेम्वा छोटी शेर्पा’

लाक्पा जी शेर्पा

२०७५ बैशाख १६, आईतबार

1 1


‘सरलाई सरलै अक्षर लेख्नु तामाको नारायण पैसामा’
पेम्वा छोटी शेर्पा गोली–८, गुम्बाटोल, सोलुखुम्बुमा जन्मिइन् । हिमाली जिल्लाको विकट भूगोलमा जन्मिएपनि उनीभित्रको प्रतिभालाई विकटताले छेकेन । गा्रमिण जीवनशैलीसँगै वितेका उनका वाल्यकाल सुखद्मय बन्यो ‘जव उनीमा एक अद्भूत प्रतिभा देखियो !’ सुरिलो स्वर, रुपवाली पेम्वा छोटी सानै देखि गुनगुनाउँथिइन् । उनी ८ बर्षकी हुँदा विद्यालयमा आयोजना हुने प्रतियोगितामा सहभागि भए र गायर पुरस्कार नै हात पारिन् । चौलाखर्क उमावि गोलीमा भएको जिल्ला स्तरीय गायन प्रतियोगितामा द्धितीय स्थान हासिल गर्न सफल भएपछि पेम्वा छोटीको गायन यात्राले औपचारिकता पायो । 
सानी बालिकाले गाएर सवैलाई चकित पार्थिन् । उनको स्वर सुन्न धौतरीहरु झुमिन्थे । सायदै सानोमा गाउँमै बसेकी भए पेम्बा छोटी बजार, मेलापातमा भेला भएकाहरुसँगै रमाइरहेका हुन्थिन । विवाह कार्यक्रममा उनको उपस्थितीमा कार्यक्रमहरु रमाइलो हुन्थ्यो होलान् । गाउँमा दशमी पूजा हुन्थ्यो त्यहाँपनि पेम्वा छोटीले गाउँथी । त्यस्तै, डुम्जी, तिहार, संक्रान्ति पूजामा पनि दुनियाँलाई नचाउन सक्थी । ८ बर्ष हुँदा गाएर पदक पाउँदाको गीत उनको मनसपटलमा अहिलेपनि ताजै छ । 
‘सरलाई सरलै अक्षर लेख्नु तामाको नारायाण पैसामा
कि मरी जानू बालकै, कालमा नमर्नू नारायण वैसामा’

यसरी चौतर्फी उनकै चर्चा थियो । सानैदेखि गाउने, गीत संगीत सुन्न रुचाउने पेम्वा छोटी गाउने रहरसँगै सुरिलो, मिठो स्वरलाई सबैले मन पराएर तारिफ गर्न थालेपछि झनै फुरुङ्ग हुन्थिन् र गाउँने कर्मलाई थप निरन्तरता दिइन । 
तर, पेम्वा छोटीलाई अध्ययनको शिलशिलामा राजधानी आउने अवसर मिल्यो । कन्या स्कूल लैनचौरमा भर्ना भएर उनले कक्षा ५–१० सम्म पढिन् । विद्यालयमा संगीत शिक्षकको पनि व्यवस्था थियो तर विषयगत रुपमा भने पढाउने व्यवस्था थिएन । संगीत शिक्षकसँग उनले विद्यालय समय भन्दा अतिरिक्त समयमा संगीत सिकिन् । सम्भादेव सापकोटा उनकी पहिलो संगीत गूरु हुन् । सम्भादेव शिर्ष तवलावादक समेत थिए । ८ कक्षासम्म उनले संगीत सिकिन् । 

Image may contain: 1 person, standing, drink and outdoor
संगीत सिक्न उनी विहानै साइकलमा विद्यालय जान्थिइन् । निक्कै कष्ट साथ उनले संगीत शिक्षा हासिल गर्दै गायिन् । बरिष्ठ संगितकार शिलाबहादुर मोक्तानसँगपनि पेम्वा छोटीले त्यसपछि संगीत शिक्षा लिइन् । पढाई र संगीत शिक्षा लिँदालिँदै पेम्बा छोटी ‘स्पेन’ जानूपर्ने बाध्यता आइपर्यो । १८ महिना उतै बसेपछि फेरि नेपाल फर्किन् । र, गन्धर्व संगीत पाठशालामा चन्दन श्रेष्ठसँग संगीतका थप शिक्षा हासिल गर्नतर्फ लागिन् भने सँगैसँगै उनले उच्च शिक्षापनि हासिल गरिन् । 
२०५३ मा कन्याबाट प्रवेशीका हासिल गरेका पेम्बा छोटीले पिपुल्स कलेजबाट उच्च शिक्षा पूरा गरिन् । उनले पढाईसँगै संगीतकलालाई पनि निरन्तरता दिइन् । ८ कक्षा पढ्दापढ्दै एल्बममा गीत आउने मौका पाइन् । विशेष गरी शेर्पा भाषामा गीत गाउन रुचाउने पेम्वा छोटीले त्यसताका गाएका गीत ‘गाजिक लासुङ हारिङ ङाला’ हो । उबेलै उनले अन्य थुप्रै गीतहरुपनि गाए ‘युगल र एकल’ ।
त्यस्तै, रेडियो नेपालको फूलबारी कार्यक्रममा पनि शेर्पा गीत गाइन् । रेडियोको विस्तार नभएको त्यस समयमा रेडियो नेपाल सारले सुन्थेँ र त्यहीवेलादेखि नै पेम्वा छोटीको गायकी कलाले राष्ट्रिय रुपमा चर्चा पाएका थिए । भाषिक समस्या, पहुँच आदिले गायन यात्रालाई अबरोध पार्न नखोजेका भने होइनन तर पनि उनी हिम्मतवाली थिइन र गाएरै छाडिन् ।
त्यसताका राष्ट्रिय मिडियामा गाउने उनी नै पहिलो थिइन् त्यसैलाई आधार मान्दै उनैलाई ‘पहिलो शेर्पा गायिका’ ले संवोधन गर्दा सायदै अतिशयूक्ति नहोला  । संगीत कर्ममा लागेका पेम्वा छोटीको संगीतयात्रामा उत्तरचढाप पनि उस्तै छ । संगीतबाट आर्थिक रुपमा सवाल हुन नसकेपनि समाजमा चिनिएका छन्, गनिएका छन् । राज्यमा दरिलो कानून निर्माण नहुँदा काल क्षेत्रले अपेक्षित विकास हासिल गर्न सकेको छैन । त्यसैको चेपुवामा पेम्वा छोटीपनि परेकी छन् ।
संगीत क्षेत्रमा केही गर्छु भनेर लागि परेकी उनी यही क्षेत्रमा भविष्य नदेखेपछि स्पेनतिर लाग्न वाध्य भइन् । अहिले उनी उतै बस्छिन्, उतै गाउँछिन । उनीमा नेपालीपन, आफ्नोपन र माटो प्रतिको मायामा भने कुनै कमि आएको छैन । उनी उतैपनि गाउँछिन्, विभिन्न स्टेज कार्यक्रममा उक्लन्छिन् । उनको यतिवेला उतै वाहीवाही छ, यताकाले पनि उत्तिकै सम्झिरहेकै छन् । 

Image may contain: 1 person
पेम्बा छोटीले यतिवेलासम्म ३ वटा शेर्पा र ३ वटा नेपाली गीति एल्बम ल्याईसकेका छन् । शेर्पा भाषामा जेन्दीताङ नादिङ्ग लु, दाक्पी श्यार्वी लु, श्यार्वी लु रहेका छन् भने कच्चा चोला, सेलो, अल्लारे जोवन र हाम्रो नादिङ भाका एल्बम बजारमा छन् । उनका सवै गीत सर्वाधिक रुचाएका छन् । स्टुडियो वाहेक यतिवेला पेम्बा छोटीलाई स्टेजमा धेर देख्न पाइन्छ । युरोपका विभिन्न मुलुक, इजरायल, मलेसिया लगायतका देशमा आयोजना हुने प्रायः कार्यक्रममा उनको उपस्थिती देखिन्छ । यतिसम्मकी उनको उपस्थिती विनाको स्टेज कार्यक्रम नै खल्लो हुन्छ । दर्शक, स्रोता पेम्बा छोटीको गायकी कलामा नतमस्तक छिन् । सामाजिक सञ्जालको विकाससँगै उनका गीतहरु यूट्यूवमा पनि सर्वाधिक हेरिने गरेको तथ्य छर्लांगै छँदैछ । यसबाट उनको गायकीकलाको सम्मान र लोकप्रियता चुलिएको प्रमाणित नै हुन्छ । 
यतिवेलासम्म आइपुग्दा पेम्बा छोटीले सय भन्दा बढी गीत आएका छन् भने म्यूजिक भिडियोमा मोडलिङमा पनि उत्तिकै अब्बल छिन् । परिवार संगीत पृष्ठभूमिको नभएपनि पेम्बा छाटीले जोरजवरजस्त यस क्षेत्रमा पाइला चालिन र सफलता हात पार्दै गइन् । 
२६ बर्षसम्म संगीत यात्रामा शयर गर्दै गर्दा पेम्बा छोटी विगत सम्झिन्छन्, सामाजिक वनोटबारे चिन्तन गर्छन । समुदायको भविष्य बारे चिन्तित् हुन्छन् । संगीतमा समुदायले ठोस रुपमा योजना बनाउन नसकेको प्रति उनको गुनासो छ । ‘हुनत राज्य नै कला क्षेत्रको पक्षपाती हुन नसकेपछि समुदायपनि उस्तै तवारले अघि बढ्नु अनौठो होइन ।’ उनी यसो भन्दै चित्त बुझाउँछिन् ।  समुदायले संगीतलाई देखावटी प्रेम गरिरहेको भन्ने पेम्बा छोटीको बुझाई छ । संगीत क्षेत्र र कलाकारलाई समुदायले हेर्ने दृष्टिकोणमा परिवर्तन हुनुपर्ने उनको धारण छ । ‘राम्रो गाएछ्यौं भन्छन, सहानुभूति देखाउँछन् तर एल्बम किन्न हिचकिचाउँछन् ।’ पेम्बा छोटीको दुःखेसो यसैमापनि छ । 
मिडिया रंगवादी भएकाले आफूहरुको प्रतिभाले सम्मान नपाएकोपनि गुनासो छ । राम्रो गीत गाएपनि, राम्रो अभिनय भएपनि ‘मूलधारका भनिएका’ मिडियाले स्थान नदिँनाले खास उपलब्धि हासिल गर्न नसकेको छैन ।
पेम्वा छोटीको अर्को विशेषता आफ्नो भेषभूषाको सम्मान गर्नु हो । उनी ‘स्टेज’ कार्यक्रममा होस या एल्बमको कभरमै किन नहोस् शेर्पा पहिरनमै प्रस्तुत हुन्छन् । शेर्पा मौलिक संस्कृती झल्कने गरी प्रस्तुत भएकै कारणले पनि उनको लोकप्रियता चुलिँदो छँदैछ । उनी आफ्नो भाषा, संस्कार, संस्कृती, लिपी, भेषभूषाको संरक्षण सम्बद्र्धन गर्नुपर्छ भनेर आह्वान गर्छिन । चर्चा कमाउने नाममा संस्कृती वेच्नु अपराध ठान्छन् । 
पेम्बा छोटी गाएर, मोडलिङ गरेर चर्चा कमाएकी नामी कलाकार हुन् । उनलाई यहाँसम्म आइपुग्न परिवारकै ठूलो हात छ त्यसमापनि उनको श्रीमानले पूरै सहयोग गरेका छन् । पारिवारिक वातावरणसँगै कलाकारितालाईपनि सँगै अघि बढाउनका लागि परिवारको भूमिका सकारात्मक भएमात्रै संभव हुन्छ भन्ने यसपछि पेम्बा छोटीले बुझिन् । 

Image may contain: 2 people, people smiling, people sitting and outdoor
पछिल्लो समय संगीत बजारमा शेर्पा युवाहरु देखिएपनि नारीहरु खास रुपमा नआएको तर्फ पेम्बा छोटीको ध्यानाकृष्ट भएको छ । संगीत कर्मलाई पेशा भन्दापनि कलादेखाउने माध्यमको रुपमा विकास गर्दै महिलाहरुपनि यस क्षेत्रमा आउनुपर्ने उनी सुझाउँछिन् । धैर्यता, क्षमता र घुलमिल हुन सक्ने अवस्थाले मात्रै संगीत क्षेत्रमा सफल हुन सक्ने बताउँछिन् । 
यतिवेला पहिचानको आन्दोलन चरमसिमामा पुगेको बेला गायिका पेम्बा छोटीले पनि आफ्नो धारण बनाएकी छन् । पहिचानको पक्षमा वकालत गर्दै गाउने वानी नै परिसकेका पेम्बा छोटी नेताहरुलाई कुरा भन्दापनि काम गरेर देखाउनुपर्ने सुझाउँछिन् । आफ्नोपनको रक्षा गर्न सवैले आ–आफ्नो ठाउँबाट भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ । 
बहुप्रतिभावन पेम्बा छोटीको अर्को लुकेको पाटोपनि छ । सायदै उनी खेलाडीपनि हुन भन्दा धेरैलाई आश्चार्य लाग्न सक्छ । उनी भलिबलको ‘नामूद’ खेलाडीपनि हुन । उनले विभिन्न प्रतियोगिता जितेको इतिहास छ । कक्षा ८ मै पढ्दा विरन्द्रशील प्रतियोगिता २०५१ मा प्रथम र बागमती अञ्चलस्तरीय प्रतियोगिता– २०५३ मा द्धितीय स्थान हासिल गरिन् । त्यस्तै, क्याम्पसस्तरीय प्रतियोगिताहरु थुप्रै उपाधीहरु जिते भने राष्ट्रिय खेलाडीको रुपमा प्रशिक्षित भए । राष्ट्रिय खेलाडीको रुपमा मान्यता प्राप्त गर्न भारतमा अन्तिम प्रशिक्षण लिन पारिवारिक कारणले जान सकिनन् । यससँगै उनको खेल यात्रापनि रोकियो । तर, अहिलेपनि उनमा खेलप्रति उत्तिकै प्रेम छ । नेपाल आएको मौकामा उनी गाउँ पुगे त्यहाँपनि भलिबल खेले र आफ्नो खेल जीवनको स्मरण गरिन् । 
पेम्बा छोटी गाउँमा युवाहरु बस्न छाडेको भन्दै चिन्तीन छिन् । शिक्षा क्षेत्रमा समुदायको विकास तिब्र भएको प्रति भने सकारात्मक छिन् । शेर्पा समुदाय विलासिलताको जीवन विताइरहेको बताउँदै पेम्बा छोटी शेर्पा यसलाई सुधार्नुपर्ने सुझाउँछन् । उनका अनेक सकारात्मक योजनाहरु छन्, उस्तै भावनापनि । उनको बाँकी सपनाहरु सकारात्मक तवारले सफल बनाउन समुदायको सहयोगको खाँचो छ । कलाकारिताकी कालजायी पेम्बा छोटीको हर क्षेत्रमा अझ प्रगतीको कामना !

‘सरलाई सरलै अक्षर लेख्नु तामाको नारायण पैसामा’